SEO’nun hikâyesi:
1999’dan yapay zekâ aramasına

1999’da internet

Türkiye’nin internete ilk adımı 12 Nisan 1993’te atıldı: ODTÜ ile ABD arasında 64 Kbps’lik tek bir kiralık hat. 1999’a geldiğimizde Dünya Bankası verisine göre nüfusun yüzde 2,29’u internet kullanıyordu. Ben de o yıldan beri web projelerinin içindeyim. Bugün aynı oran yüzde 89,77.

O yıllarda bir siteyi bulmanın iki yolu vardı. Birincisi insan eliyle hazırlanan dizinlerdi. Google’ın kurucuları 1998’deki makalelerinde bu listelerin popüler konuları iyi kapsadığını, ama öznel, pahalı ve yavaş olduğunu yazıyor. İkincisi kelime eşleştiren otomatik arama motorlarıydı; aynı makaleye göre bunlar çoğu zaman çok sayıda düşük kaliteli sonuç döndürüyordu.

Makalede bugün okuyunca şaşırtan bir cümle var: Kasım 1997’de dört büyük ticari arama motorundan yalnızca biri, kendi adı aratıldığında kendini ilk on sonuçta gösterebiliyordu. Bir arama motoru kendini bulamıyorsa, küçük bir işletmenin sitesini bulması şansa kalıyordu.

SEO nasıl başladı?

SEO teriminin ilk kez kimin ağzından çıktığını gösteren birinci elden bir kayıt bulamadım; bu yüzden bir tarih vermiyorum. Ama işin kendisinin ne zaman başladığı belli. Brin ve Page 1998’de, bazı reklamcıların insanların dikkatini çekmek için otomatik arama motorlarını yanıltmaya yönelik önlemler aldığını yazıyor. Yani SEO, arama motorunun karşısında ilk günden vardı ve ilk günden iki yüzü vardı: sayfayı arama motoruna doğru anlatmak ve arama motorunu kandırmak.

Kandırma tarafının araçları sırayla geldi. Önce keywords meta etiketi. Kullanıcının görmediği bu alan alakasız kelimelerle doldurulunca Google onu dikkate almayı bıraktı ve 2009’da bunu açıkça yazdı. Sonra bağlantılar. Google bağlantıyı bir tür atıf gibi okuyordu; bağlantı üretmek de bir sektöre dönüştü. 2005’te blog yorumlarına bırakılan bağlantılar için nofollow geldi, 2012’de bağlantı şemalarına karşı Penguin.

Sonra içerik. Başka sitelerden kopyalayan ve az değer katan siteler 2011’de Panda ile geriledi. Google’ın sıralama sistemleri rehberi bugün bu hikâyenin sonunu da yazıyor: Panda 2015’te, Penguin 2016’da, faydalı içerik sistemi 2024’te çekirdek sıralama sistemlerinin parçası oldu. Kestirme yollara karşı geliştirilen bu üç önlemin üçü de sonunda Google’ın sıradan işleyişine dönüştü.

Anlamı okuyan arama

İkinci büyük değişim sessiz geldi: arama motoru kelimeleri saymaktan anlamı okumaya geçti. 2015’te mobil uyumluluk, mobil aramada bir sıralama ölçüsü oldu; duyuruda ilginç bir kayıt vardı, içeriği harika olan bir sayfa mobil uyumlu olmasa da üst sıralarda kalabilirdi. 2019’da BERT geldi ve Google, bir kelimeyi çevresindeki kelimelerle birlikte okumaya başladı.

2022’de iki adım daha atıldı. Ağustosta faydalı içerik güncellemesi, insanlar için yazılmış özgün içeriği öne çıkarmayı hedefledi. Aralıkta kalite değerlendiricilerinin ölçütlerine birinci elden deneyim eklendi. Bir ürünü gerçekten kullanmış, bir yeri gerçekten görmüş olanın yazdığı artık ayrıca değerliydi.

Bugün SEO nedir?

30 Kasım 2022’de ChatGPT araştırma önizlemesi olarak açıldı. 14 Mayıs 2024’te Google, sonuçların üstündeki yapay zekâ özetlerini ABD’de herkese açmaya başladı; 20 Mayıs 2025’te bu özetler Türkçeye geldi. Bir soruyu sormanın artık iki yolu var: arama kutusu ve sohbet penceresi.

Buna karşın Google’ın kendi belgesi, AI Overviews ya da AI Mode’da görünmek için ek bir gereklilik ya da özel bir optimizasyon olmadığını yazıyor. Temel SEO uygulamaları aynen geçerli. Değişen şey ölçüm: 2026’da GA4 yapay zekâ asistanlarından gelen ziyaretleri ayrı bir kanalda, Search Console yapay zekâ özetlerindeki gösterimleri ayrı bir raporda göstermeye başladı.

Bu yüzden bugün SEO’yu şöyle tanımlıyorum: bir işin hem arama sonuçlarında hem yapay zekâ cevaplarında doğru anlaşılması, bulunması ve seçilmesi için yapılan işlerin toplamı. Bu tanımın bir sayfada nasıl uygulandığını programın ikinci dersinde, aramanın bugün nasıl çalıştığını anlatırken gösteriyorum.

Ders 2: 2026’da arama nasıl çalışıyor →

27 yılda değişmeyen

Bu tarihi derslerime bir nostalji olarak koymuyorum. Dört yıllık öğretmenlik eğitimim bana bir şeyi öğretti: bir konuyu kalıcı kılan, kuralını değil nedenini anlatmaktır. Kuralı ezberleyen, kural değişince yolunu kaybeder. Nedeni anlayan, yeni kuralı kendisi tahmin eder.

Nedeni şu: 1998’deki makale daha tatmin edici sonuçlar vermek istiyordu. 2011’deki değişiklik araştırmayı ve özenli analizi ödüllendirdi. 2022’deki güncelleme insanlar için yazılmış içeriği öne çıkardı. 2026’daki yapay zekâ rehberi aynı şeyi başka kelimelerle söylüyor. 27 yılda araçlar değişti, yön değişmedi. Bu programdaki 25 ders o yöne göre yazıldı; kestirme yolların hiçbiri müfredatta yok.